ทัวร์เดินเท้าตามรอยประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย

เมื่อวันที่ 15-21 มิถุนายน 2569 หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) เป็นเจ้าภาพจัดงานประชุมนานาชาติ 2 งานติดต่อกัน โดยวันที่ 15-18 มิถุนายน 2569 จัดงานประชุมวิชาการด้านการอนุรักษ์สื่อโสตทัศน์โลก (Global Audiovisual Archiving Conference: GAVA) ซึ่งเป็นงานประชุมวิชาการที่จัดขึ้นทุก 2 ปี โดยเวียนจัดตามภูมิภาคต่าง ๆ เพื่อมุ่งหวังจะสร้างบทสนทนาและความร่วมมือในด้านจดหมายเหตุสื่อโสตทัศน์ ครั้งแรกจัดขึ้นที่ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อปี 2565 โดยมี Eye Filmmuseum เป็นเจ้าภาพ และครั้งที่ 2 ที่ประเทศแคนาดา ในปี 2567 โดยมีเทศกาลภาพยนตร์โทรอนโตเป็นเจ้าภาพ และในวันที่ 19-21 มิถุนายน 2569 ที่หอภาพยนตร์ ร่วมกับสมาคมภัณฑารักษ์และนักจัดโปรแกรมภาพยนตร์แห่งเอเชีย (Association for Curators and Programmers of Asian Cinemas: ACPAC) จัดงานประชุมวิชาการนานาชาติ เป็นการนำเสนอผลงานวิชาการและงานสัมมนาด้านการจัดโปรแกรมภาพยนตร์จากนักวิชาการรวมถึงภัณฑารักษ์ระดับสากล ซึ่งจัดขึ้นเป็นครั้งที่ 2 โดยครั้งแรกจัดขึ้นที่หอภาพยนตร์เอเชีย (Asian Film Archive) ประเทศสิงคโปร์


วันที่ 18 มิถุนายน หอภาพยนตร์ จัดกิจกรรมพาผู้ร่วมงานไปทัศนศึกษาด้านประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย ด้วยการเดินเท้าจากโรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมธานีไปสถานีรถไฟหัวลำโพง ซึ่งมีผู้สนใจเข้าร่วม 54 คน โดยกิจกรรมทัวร์เดินเท้าครั้งนี้เริ่มจากพาคณะ ผู้เข้าร่วมรับประทานอาหารกลางวันที่ตลาดนางเลิ้ง ซึ่งถือเป็นตลาดบกแห่งแรก ๆ ในกรุงเทพฯ และเป็นที่เลื่องชื่อด้านอาหารและขนมมาช้านาน หลังจากนั้นจึงพาคณะมาที่โรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมธานีหรือโรงหนังนางเลิ้ง เพื่อให้เห็นโรงภาพยนตร์ไม้อายุ 108 ปี ซึ่งถือเป็นโรงภาพยนตร์ที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทยที่ยังหลงเหลืออยู่ และเปิดให้ผู้ชมสามารถเข้าชมได้ตามวาระโอกาส หอภาพยนตร์ยังใช้โรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมธานีเป็นสถานที่ให้ข้อมูลภาพรวมของทัวร์เดินเท้าครั้งนี้ เนื่องจากจำนวนผู้เข้าร่วมทัวร์มีจำนวนมากเกินกว่าที่จะเดินไปบรรยายไป หอภาพยนตร์จึงจัดทำเอกสารข้อมูลของสถานที่สำคัญ ๆ รวมทั้งรูปถ่ายหรือภาพเคลื่อนไหวที่เกี่ยวข้อง และเสียงบรรยายนำชม เพื่อให้ผู้เข้าร่วมสามารถศึกษาได้เองตามอัธยาศัย 



จุดหมายต่อไป คณะเดินข้ามถนนพะเนียงเพื่อมาที่วัดสุนทรธรรมทานหรือวัดแคนางเลิ้ง สถานบรรจุอัฐิของ มิตร ชัยบัญชา พระเอกชื่อดังของคนไทย ซึ่งเติบโตและอาศัยอยู่ในย่านนางเลิ้งตั้งแต่เด็ก ก่อนจะกลายเป็นดาราที่มีชื่อเสียง และเมื่อเสียชีวิตลงด้วยอุบัติเหตุ งานศพของมิตรก็จัดขึ้นที่วัดแห่งนี้ เล่ากันว่ามีผู้เข้าร่วมงานศพมากถึงสามแสนคน โดยคณะได้เข้าชมช่องบรรจุอัฐิของมิตร




คณะเดินเลาะถนนพะเนียงออกมาที่ถนนหลานหลวง ซึ่งตรงหัวถนนหลานหลวง (บริเวณหน้าพิพิธภัณฑ์พระปกเกล้า) เคยถูกใช้เป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์ฮอลลีวูดเรื่อง The Killing Fields คณะเดินเข้าซอยหลานหลวง 10 เพื่อออกมาสู่ด้านหลังของอาคารโบ๊เบ๊ทาวเวอร์ สถานที่ขายส่งเสื้อผ้าชื่อดัง เพื่อข้ามสะพานคนเดินคลองแสนแสบ ซึ่งบริเวณคลองแสนแสบนี้สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์ฮอลลีวูดเรื่อง The Ugly American  



คณะเดินเข้าซอยนาคราชเพื่อเดินขึ้นไปถึง Asvin Bangkok หรืออดีตคือ บริษัทอัศวินภาพยนตร์ บริษัทสร้างภาพยนตร์ของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล ผู้สร้างภาพยนตร์ไทยที่มีบทบาทสำคัญยิ่งตั้งแต่ช่วงก่อนสงครามโลกครั้งที่ 2 ตั้งแต่ยุคโรงถ่ายไทยฟิล์ม มีผลงานที่เลื่องชื่อ เช่น ถ่านไฟเก่า (2481) พันท้ายนรสิงห์ (2493) และ เรือนแพ (2504) โดยชั้น 3 ของอาคารเป็นแล็บสำหรับทำโพสต์โปรดักชัน คณะหยุดพักเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ในอาคาร ซึ่งจัดแสดงวัตถุจดหมายเหตุต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเอกสาร ภาพถ่าย และอุปกรณ์เครื่องมือการถ่ายทำภาพยนตร์ในขณะนั้น เพื่อบอกเล่าประวัติศาสตร์และความสนใจทั้งภาพยนตร์และดนตรีของเสด็จพระองค์ชายใหญ่



หลังจากนั้นคณะเดินเลียบถนนบำรุงเมืองเพื่อมาที่สี่แยกกษัตริย์ศึก และข้ามสะพานลอยมาที่ฝั่งคลองผดุงกรุงเกษม บริเวณหัวมุมถนนฝั่งยศเสนี้เคยเป็นที่ตั้งของโรงภาพยนตร์เฉลิมเขตร์ ซึ่งดำเนินกิจการโดยพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ (เสด็จพระองค์ชายเล็ก) ผู้กำกับและนักสร้างภาพยนตร์ในนามละโว้ภาพยนตร์ โรงภาพยนตร์เฉลิมเขตร์ถือเป็นโรงภาพยนตร์ขนาดใหญ่ ฉายภาพยนตร์ไทยและภาพยนตร์ต่างประเทศเรื่องดังมากมาย 


คณะเดินไปลงเรือไฟฟ้าคลองผดุงกรุงเกษมที่ท่าเรือยศเส ตรงข้ามโรงเรียนเทพศิรินทร์ ซึ่งเป็นโรงเรียนที่สำคัญแห่งหนึ่งของกรุงเทพฯ และยังเป็นโรงเรียนที่ ตนกู อับดุล ราห์มาน ปุตรา (Tunku Abdul Rahman Putra) ผู้เป็นบิดาแห่งเอกราชของประเทศมาเลเซีย และเป็นนายกรัฐมนตรีคนแรกของมาเลเซีย เคยมาศึกษาเมื่อปี 2456-2458 ซึ่งเป็นที่สนใจสำหรับผู้เข้าร่วที่มาจากประเทศมาเลเซีย

คณะล่องเรือเฟอร์รีไฟฟ้าตามคลองผดุงกรุงเกษมเพื่อไปขึ้นท่าสถานีรถไฟหัวลำโพง ซึ่งฝั่งตรงข้ามถนนกรุงเกษมเคยเป็นที่ตั้งของโรงภาพยนตร์กรุงเกษม เปิดดำเนินการตั้งแต่ปี 2498-2528 โดยเป็นโรงภาพยนตร์ขนาดใหญ่ที่เน้นฉายภาพยนตร์ต่างประเทศ The Sound of Music เป็นภาพยนตร์ที่ประสบความสำเร็จอย่างมากตอนออกฉาย และทำให้ยืนโรงฉายนานกว่า 6 เดือน 

จุดหมายสุดท้ายของคณะคือสถานีรถไฟหัวลำโพง ซึ่งสร้างขึ้นในช่วงเวลาใกล้เคียงกับโรงภาพยนตร์ศาลาเฉลิมธานี นอกจากนี้สถานีรถไฟหัวลำโพงยังเป็นพื้นที่ที่ โดม สุขวงศ์ พบกรุภาพยนตร์ของกองภาพยนตร์เผยแผ่ข่าว กรมรถไฟหลวง ซึ่งถือเป็นหน่วยงานของรัฐที่ทำหน้าที่บันทึกภาพยนตร์แห่งแรก ๆ ของโลก และถือเป็นหน่วยงานที่วางรากฐานการสร้างภาพยนตร์ไทยในช่วงเริ่มต้นอย่างแท้จริง 



ทั้งนี้ เนื่องจากเวลาการเดินที่ค่อนข้างจำกัดและมีผู้เข้าร่วมเป็นจำนวนมาก ทำให้ทัวร์เดินเท้านี้ยังไม่สามารถไปเยี่ยมชมสถานที่ที่น่าสนใจระหว่างทางอีกหลายที่ ไม่ว่าจะเป็นบ้านนางเลิ้ง (บ้านศิลปะ) และตรอกละครชาตรี ซึ่งแสดงให้เห็นว่าชุมชนนางเลิ้งเป็นชุมชนของศิลปินการแสดงตั้งแต่สมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) และเมื่อภาพยนตร์เริ่มเข้ามามีบทบาทในประเทศไทย พื้นที่นางเลิ้งก็กลายเป็นพื้นที่ที่มีบริษัทผลิตภาพยนตร์มาจัดตั้งอยู่ รวมทั้งชุมชนมุสลิมมหานาค ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของชุมชนสมัยนี้ที่เป็นที่อยู่อาศัยของคนหลากหลายเชื้อชาติและศาสนา


การดำเนินการทัวร์เดินเท้านี้สำเร็จลุล่วงไปด้วยดี แม้จะต้องเดินท่ามกลางอากาศที่ร้อนอบอ้าวก็ตาม ทั้งนี้ หอภาพยนตร์ขอขอบคุณผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่เอื้อเฟื้อทำให้ทัวร์นี้เกิดขึ้นได้ ไม่ว่าจะเป็นชุมชนนางเลิ้ง, วัดสุนทรธรรมทาน, Asvin Bangkok, สำนักการจราจรและขนส่ง, บริษัท กรุงเทพธนาคม จำกัด, สถานีรถไฟกรุงเทพ (หัวลำโพง) และพิพิธภัณฑ์รถไฟไทย

_______________________________
โดย สัณห์ชัย โชติรสเศรณี
ที่มา: จดหมายข่าวหอภาพยนตร์ ฉบับที่ 94 ประจำเดือนกรกฏาคม - สิงหาคม 2569