อนุสรณ์ของเปี๊ยกโปสเตอร์

เมื่อครั้งยังมีชีวิต สมบูรณ์สุข นิยมศิริ ศิลปินแห่งชาติผู้เป็นที่รู้จักกันในนาม “เปี๊ยกโปสเตอร์” เป็นผู้บริจาครายใหญ่ที่เห็นคุณค่าในงานอนุรักษ์ของหอภาพยนตร์มาตั้งแต่ต้น เขาเป็นผู้กำกับภาพยนตร์คนแรกที่บริจาคฟิล์มในช่วงเริ่มก่อตั้งหน่วยงานเมื่อปี 2527 และทยอยมอบสิ่งละอันพันละน้อยที่เกี่ยวข้องกับผลงานของเขาให้นำมาเก็บรักษาไว้อยู่เสมอ


ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมา หอภาพยนตร์นำสิ่งของบางส่วนจากคลังอนุรักษ์ที่เปี๊ยกโปสเตอร์มอบให้ออกมาจัดแสดง วัตถุเหล่านี้เป็นทั้งบทบันทึกการทำงานของช่างเขียนใบปิดและคนทำหนังที่ยิ่งใหญ่ที่สุดคนหนึ่งของประเทศ รวมทั้งเป็นหลักฐานสำคัญในการบอกเล่าประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทย และเมื่อเปี๊ยกโปสเตอร์จากไปในวันที่ 24 กันยายนที่ผ่านมา ของบริจาคหรือผลงานแต่ละชิ้นที่จัดวางอยู่ตามจุดต่าง ๆ จึงไม่เพียงแต่จะเป็นเครื่องระลึกถึงสปิริตในการสนับสนุนงานอนุรักษ์ภาพยนตร์ หากยังกลายเป็นอนุสรณ์ถึงตัวเขาเองที่สาธารณชนจะได้เข้ามาร่วมรำลึก เรียนรู้ และชื่นชมสืบต่อไป


พิพิธภัณฑ์ภาพยนตร์ไทย


พิพิธภัณฑ์ภาพยนตร์ไทยเป็นส่วนจัดแสดงที่รวบรวมสิ่งของเกี่ยวกับเปี๊ยกโปสเตอร์เอาไว้มากที่สุด เมื่อผู้ชมเดินทางเข้ามาศึกษาเรื่องราวของประวัติศาสตร์และอุตสาหกรรมหนังไทยในอาคารแห่งนี้ จะได้พบกับร่องรอยของเปี๊ยกโปสเตอร์ที่รายล้อมอยู่ตั้งแต่ต้นจนจบการนำชม


รองเท้าจาก คุณย่าเซ็กซี่ 




เมื่อย่างเข้าไปภายในพิพิธภัณฑ์ สิ่งแรกที่ผู้ชมจะได้เห็นคือรองเท้าสองคู่ที่ดูน่าพิศวง คู่หนึ่งดูมีขนาดปกติ แต่อีกคู่ดูใหญ่ยักษ์ประหลาดตา นี่คืออุปกรณ์ประกอบฉากจากเรื่อง คุณย่าเซ็กซี่ (2525) ในฉากที่ตัวละครของนางเอก จารุณี สุขสวัสดิ์ ต้องถูกย่อส่วนให้ตัวเล็กลง โดยเปี๊ยกได้ให้ทีมงานสร้างข้าวของเครื่องใช้ต่าง ๆ ในฉากนี้ให้มีขนาดใหญ่กว่าปกติเพื่อลวงตาคนดู หนึ่งในนั้นคือรองเท้าคู่นี้ ที่นำมาติดตั้งต้อนรับก่อนที่ผู้ชมจะเดินเข้าสู่โลกมายาของหนังไทย


สเลตถ่ายทำ บินแหลก




สเลตนี้เคยใช้ถ่ายภาพยนตร์เรื่อง บินแหลก ผลงานกำกับเรื่องสุดท้ายของเปี๊ยกโปสเตอร์ ออกฉายในปี 2538 ประดับอยู่บนกำแพงสเลต จุดจัดแสดงในส่วนแรกของพิพิธภัณฑ์ ซึ่งได้รวบรวมอุปกรณ์สเลตที่ใช้ในการถ่ายทำภาพยนตร์หลากหลายประเภทเอาไว้ 


สเลตเปิดกล้อง วัยระเริง 



ที่กำแพงสเลตยังมีสเลตจากหนังของเปี๊ยกโปสเตอร์อีกเรื่องคือ วัยระเริง (2527) เป็นสเลตที่ใช้ในพิธีบวงสรวงเปิดกล้อง อันเป็นธรรมเนียมปฏิบัติเพื่อความเป็นสิริมงคลของกองถ่ายหนังไทย สเลตมีร่องรอยการแปะทองคำเปลว และการเขียนคำมงคล เงิน ทอง เพชร นาค ที่ตัวหนังสือเริ่มเลือนราง


เครื่องดนตรีจาก วัยระเริง 




ระหว่างทางขึ้น “บันไดสู่ความสำเร็จ” ไปยังชั้น 2 ของพิพิธภัณฑ์ มีเครื่องดนตรีรูปลักษณ์สวยงามสะดุดตา 3 ชิ้นประดับอยู่ตรงผนังข้างบันได เป็นกีตาร์และเบสจากฉากคอนเสิร์ตใน วัยระเริง หนังวัยรุ่นเพลงร็อก ซึ่งเป็นงานแจ้งเกิดของ อำพล ลำพูน และเพื่อนร่วมวงไมโคร ก่อนที่พวกเขาจะได้ออกอัลบั้มแรก 


รางวัลตุ๊กตาทองของ ชู้ 




เหตุที่เรียกว่า “บันไดสู่ความสำเร็จ” เพราะบันไดนี้นำไปสู่ตู้โชว์รางวัลจากการประกวดภาพยนตร์ไทยหลากหลายเวที เริ่มต้นด้วยรางวัลที่เก่าแก่ที่สุด คือรางวัลพระสุรัสวดีหรือรางวัลตุ๊กตาทอง ซึ่งมีรางวัลของภาพยนตร์เรื่อง ชู้ (2515) ของเปี๊ยกโปสเตอร์ ร่วมจัดแสดงอยู่ด้วย เป็นรางวัลตุ๊กตาทอง สาขาภาพยนตร์ยอดเยี่ยม ที่ได้จากพิธีมอบรางวัลในปี 2517 อันเป็นปีแรกที่สมาคมผู้สื่อข่าวบันเทิงแห่งประเทศไทยรื้อฟื้นการประกวดที่หยุดไปนานหลายปีกลับมาจัดใหม่อีกครั้ง 


เอกสาร ภาพถ่าย และอุปกรณ์เกี่ยวกับ สะพานรักสารสิน




ส่วนนี้จัดแสดงอยู่ในห้อง Pre-Production ซึ่งบอกเล่าเนื้อหาเกี่ยวกับขั้นตอนก่อนการถ่ายทำภาพยนตร์ ว่าต้องเตรียมการอย่างไรบ้าง โดยเรื่อง สะพานรักสารสิน (2530) เป็นผลงานที่เปี๊ยกโปสเตอร์สร้างจากเหตุการณ์จริงที่เป็นข่าวโด่งดังทั่วประเทศ ในส่วนนี้จึงมีทั้งภาพถ่ายที่เปี๊ยกโปสเตอร์ไปสัมภาษณ์ผู้คนที่เกี่ยวข้อง บทภาพยนตร์ สตอรีบอร์ดที่เขาวาดเอง และอุปกรณ์ที่ต้องจัดเตรียมเพื่อเข้าฉาก โดยจัดแสดงร่วมกับภาพจากหนังเพื่อให้เห็นตอนนำไปใช้งานจริง 


ชุดคุณหญิงกีรติจาก ข้างหลังภาพ 




ในห้อง Pre-Production ยังมีเครื่องแต่งกายจากเรื่อง ข้างหลังภาพ (2528) ผลงานที่เปี๊ยกโปสเตอร์สร้างจากนวนิยายของศรีบูรพา จัดแสดงอยู่ เป็นชุดเปิดตัวของคุณหญิงกีรติที่ศรีบูรพาบรรยายว่าเป็นชุด “สีน้ำเงิน และมีดวงดอกขาวประดับอยู่ทั่วผืนผ้า—ทั้งกระโปรงและเสื้อ” ชุดนี้กลายเป็นภาพจำของตัวละคร และเป็นส่วนสำคัญของเรื่อง เมื่อนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ เปี๊ยกโปสเตอร์ได้ถ่ายทอดออกมาเป็นชุดสีน้ำเงินลายจุดสีขาว เพื่อให้ นาถยา แดงบุหงา ผู้รับบทได้สวมใส่ ออกแบบชุดโดย ไข่ บูติก หรือ สมชาย แก้วทอง ผู้ได้รางวัลตุ๊กตาทอง สาขาออกแบบเครื่องแต่งกายยอดเยี่ยม จากผลงานเรื่องนี้ด้วย 


เสื้อกั๊กคู่ใจ 



ถัดจากห้อง Pre-Production เป็นห้อง Production หรือขั้นตอนการถ่ายทำภาพยนตร์ ที่เก้าอี้ผู้กำกับมีเสื้อกั๊กที่เปี๊ยกโปสเตอร์มักใส่เวลาออกกองถ่ายทำภาพยนตร์วางพาดอยู่ เป็นเสมือนชุดประจำตัวที่คุ้นตา เขาเคยให้เหตุผลว่าชื่นชอบเพราะสวมใส่สบายและคล่องตัวในเวลาทำงาน โดยเฉพาะการที่มีกระเป๋าขนาดเล็กอยู่หลายใบ ทำให้สะดวกในการพกพาอุปกรณ์ต่าง ๆ เพื่อให้หยิบใช้สอยได้ทันท่วงที


โต๊ะวาดใบปิดของ ทองดี ภานุมาศ 




โต๊ะเขียนใบปิดหนังตัวนี้จัดแสดงอยู่ในห้องเล็ก ๆ ข้างโรงหนังอลังการ ส่วนท้ายของพิพิธภัณฑ์ โดยได้รับมอบมาจาก ทองดี ภานุมาศ นักเขียนใบปิดหนัง ผู้เป็นหนึ่งในศิษย์เอกของเปี๊ยกโปสเตอร์ เป็นโต๊ะที่เปี๊ยกดัดแปลงด้วยการทำให้หน้าโต๊ะเป็นไม้กระดาน 2 แผ่นยึดติดกัน และสามารถหมุนได้เพื่อรองรับการเขียนใบปิดหรือโปสเตอร์หนังทั้งแนวตั้งและแนวนอน รวมถึงปรับระดับความสูงได้ถึง 3 ระดับ และยังมีถาดสีที่เปี๊ยกออกแบบทำขึ้นโดยใช้ถาดทำน้ำแข็งในตู้เย็นสำหรับเป็นจานสี และมีถาดใส่น้ำแข็งรองอีกชั้นเพื่อไม่ให้สีแห้ง รวมถึงเครื่องพ่นละอองน้ำที่ใช้มอเตอร์จักรเย็บผ้าและแป้นเหยียบมาดัดแปลงเพื่อช่วยไม่ให้สีแห้งเร็วเช่นกัน 


อาคารสรรพสาตรศุภกิจ

ตู้โชว์เปี๊ยกโปสเตอร์




อาคารสรรพสาตรศุภกิจจัดแสดงสิ่งเกี่ยวเนื่องด้านภาพยนตร์ในตู้กระจกจำนวนมากที่อยู่ตามพื้นที่โถงบันไดแต่ละชั้น โดยชั้นที่ 4 มีส่วนที่เป็นของเปี๊ยกโปสเตอร์โดยเฉพาะจัดแสดงอยู่ในตู้กระจก 2 ใบ แสดงให้เห็นความสามารถอันหลากหลายของเขา เช่น สีและพู่กัน, โปสเตอร์หนังไทยที่เขาเป็นผู้วาด, รางวัลสิงโตทะเลของเรื่อง ชู้ (2515) จากมหกรรมภาพยนตร์เอเชียแปซิฟิก ครั้งที่ 19 ที่สิงคโปร์ ในฐานะภาพยนตร์ที่มีเนื้อหาโดดเด่นแปลกแหวกแนว, โล่เกียรติยศสำหรับหนังที่ทำรายได้งดงาม, กล้องถ่ายหนังขนาดต่าง ๆ, เครื่องฉายหนังที่เคยใช้ในโรงเรียนเพาะศิลปที่เขาก่อตั้ง ตลอดจนไวโอลินและเครื่องดนตรีส่วนตัวอันแสดงถึงรสนิยมด้านดนตรี ซึ่งถือเป็นจุดเด่นของเขาเช่นกัน 


อุปกรณ์ Painting Matte จาก โทน




อุปกรณ์นี้ตั้งอยู่ที่ชั้น 4 ของอาคารเช่นเดียวกัน เป็นเครื่องมือสำหรับถ่ายทำแบบ Painting Matte ที่เปี๊ยกโปสเตอร์เรียนรู้จากการเดินทางไปศึกษาการถ่ายภาพยนตร์ที่ญี่ปุ่น เพื่อเตรียมสร้างหนังเรื่องแรกคือ โทน (2513) เป็นเทคนิคการเปลี่ยนฉากหลังด้วยภาพวาดเพื่อหลอกตาผู้ชม ใช้ในฉากที่ตัวละครสังข์ทองถูกยิงตกจากภูเขา ซึ่งขณะถ่ายจริงตกจากระดับที่ไม่สูงนัก แต่เปี๊ยกใช้อุปกรณ์นี้สำหรับสร้างภาพภูเขาต่อลึกลงมาให้ดูสูงเพิ่มขึ้น


ชั้นวางอุปกรณ์สารพัดช่าง 




นอกจากงานศิลปะ เปี๊ยกโปสเตอร์ยังชื่นชอบและเชี่ยวชาญงานช่าง เขาสะสมเครื่องมือช่างต่าง ๆ ทั้งช่างไม้ ช่างเหล็ก ช่างกลึงนับร้อยรายการ โดยหอภาพยนตร์นำอุปกรณ์สารพัดช่างที่เขามอบให้มาจัดแสดงเพื่อเป็นตัวแทนของเครื่องมือสร้างฉากในนิทรรศการโรงถ่าย 3 “From Dreams to Reels” ที่บอกเล่าถึงเบื้องหลังงานสร้างภาพยนตร์ จัดแสดงอยู่ที่ชั้น 3 อาคารสรรพสาตรศุภกิจ


ลายรถโรงหนังเฉลิมทัศน์




อนุสรณ์ชิ้นสุดท้ายนี้ เป็นของที่เปี๊ยกโปสเตอร์ทำขึ้นใหม่ให้แก่หอภาพยนตร์โดยเฉพาะในปี 2557 เมื่อเขาและลูกศิษย์ช่างเขียนใบปิดหนัง ได้แก่ บรรณหาร ไทธนบูรณ์, ทองดี ภานุมาศ, สุจิน ปานสมุท, นพดล พรหมบัณฑิตกุล และ สมเดช สันติประชา ร่วมกันเขียนภาพรวมตัวละครหนังไทย เพื่อเป็นลวดลายบนรถโรงหนังเฉลิมทัศน์ของหอภาพยนตร์ที่ตระเวนออกไปฉายหนังทั่วประเทศ โดยต้นฉบับผลงานติดตั้งอยู่ภายในโรงภาพยนตร์ศรีศาลายาของหอภาพยนตร์


เขียนโดย พุทธพงศ์ เจียมรัตตัญญู
ที่มา จดหมายข่าวหอภาพยนตร์ฉบับที่ 96 พฤศจิกายน-ธันวาคม 2569