จอมพล แปลก พิบูลสงคราม ในภาพยนตร์

บางส่วนของภาพยนตร์ในคลังอนุรักษ์ของหอภาพยนตร์ ที่บันทึกชีวิตและการทำงานของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม อดีตนายกรัฐมนตรี ผู้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองไทย

-----------




โดย ฝ่ายอนุรักษ์

*ตีพิมพ์ครั้งแรกในจดหมายข่าวหอภาพยนตร์ ฉบับที่ 58 กรกฎาคม-สิงหาคม 2563 


ในหน้าประวัติศาสตร์การเมืองไทย จอมพล แปลก (ป.) พิบูลสงคราม หรือนามเดิม แปลก ขีตตะสังคะ นับว่าเป็นผู้มีบทบาทอย่างสูงยิ่งทั้งทางการเมืองและสังคมเป็นเวลานานตั้งแต่เป็นผู้ร่วมก่อการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองจนก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งนายกรัฐมนตรีหลายครั้งหลายสมัย ก่อนจะพ้นจากตำแหน่งด้วยการยึดอำนาจของจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์ จนต้องลี้ภัยและถึงแก่อสัญกรรมในประเทศญี่ปุ่น ตลอดเวลากว่า 67 ปีแห่งชีวิต จอมพล แปลก พิบูลสงครามผ่านเหตุการณ์สำคัญต่าง ๆ มากมาย  หอภาพยนตร์จึงขอประมวลบางส่วนของภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์เหล่านั้นซึ่งยังไม่ค่อยถูกพบเห็นมานำเสนอ เนื่องในวันครบรอบวันเกิด 123 ปีของจอมพล แปลก พิบูลสงคราม วันที่ 14 กรกฎาคม 2563


งานวันชาตะ นายพลตรีหลวงพิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ณ ทำเนียบ วังสวนกุหลาบ




ฟิล์ม 35 มม. / ขาวดำ / เสียง

ความยาว: 6 นาที 

ปีสร้าง: 2484

ผู้สร้าง: [กรมโฆษณาการ]

ผู้บริจาค: ประณีต ชาญศิลป์, สุรินทร์ ชาญศิลป์



ภาพยนตร์ซึ่งสันนิษฐานว่าถ่ายโดยกรมโฆษณาการในงานวันคล้ายวันเกิดนายพลตรีหลวงพิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 กรกฎาคม 2484 ซึ่งมีการตักบาตรทำบุญ มีการเจิมอาวุธสงครามที่ข้าราชการ พ่อค้า ประชาชนรวมเงินกันซื้อให้เป็นของขวัญอย่างปืน รถถัง และเครื่องบินรบ ท่ามกลางผู้คนที่มาร่วมยินดีเป็นจำนวนมากที่สะท้อนให้เห็นภาพสถานะอำนาจของนายพลตรีหลวงพิบูลสงครามได้เป็นอย่างดี แต่ที่หาชมได้ยากยิ่งคือภาพระหว่างนายพลตรีหลวงพิบูลสงครามกับพระยาพหลพลพยุหเสนา นายทหารรุ่นพี่ผู้ร่วมก่อการปฏิวัติ 2475 และเป็นนายกรัฐมนตรีคนก่อนหน้า ซึ่งอุปสมบทเป็นพระภิกษุสงฆ์ได้เพียงราวหนึ่งสัปดาห์ก่อนเดินทางมารับบิณฑบาตจากนายทหารรุ่นน้องผู้นี้ ไม่ใช่แค่เพียงในวันเกิดแต่ยังเป็นในช่วงเวลาที่รัฐบาลคณะราษฎรเริ่มต้นความพยายามจะลดความขัดแย้งระหว่างนิกายสงฆ์มหานิกายและธรรมยุติกนิกายที่มีมาอย่างยาวนานอย่างเป็นรูปธรรมจาก พ.ร.บ. สงฆ์ในปี 2484 แม้ความพยายามนั้นจะตั้งอยู่ดับไปในระยะเวลาอันสั้น ภาพยนตร์เรื่องนี้จึงมีความสำคัญไม่ใช่แค่ในแง่ที่ทำให้ได้เห็นสถานะผู้นำประเทศของนายพลตรีหลวงพิบูลสงคราม แต่ยังทำให้เห็นสองผู้นำประเทศคนสำคัญของเมืองไทยในภาพยนตร์ ณ ช่วงเวลาที่ฝ่ายการเมืองมีความต้องการจะปฏิรูปวงการสงฆ์ครั้งใหญ่อีกด้วย

<<คลิกชมภาพยนตร์>>


พิธีประดับยศนายทหารสมัยนายพลตรีหลวงพิบูลสงคราม




ฟิล์ม 35 มม. / ขาวดำ / เสียง

ความยาว: 8.21 นาที 

ปีสร้าง:  [2484]

ผู้สร้าง:  [กรมโฆษณาการ]

ผู้บริจาค: ประณีต ชาญศิลป์, สุรินทร์ ชาญศิลป์



ภาพยนตร์บันทึกเหตุการณ์พิธีประดับยศให้แก่นายทหารและตำรวจชั้นสัญญาบัตรหลายนาย ณ ทำเนียบ วังสวนกุหลาบ ที่สันนิษฐานว่าถ่ายทำขึ้นในปี 2484 หลังไทยได้รับชัยชนะเหนือฝรั่งเศสในสงครามกรณีพิพาทอินโดจีน จากเสียงบรรยายในตอนต้นของหนังที่พูดถึงการได้รับชัยชนะในสงครามและตำแหน่งของนายพลตรีหลวงพรหมโยธีที่ยังอยู่ในช่วงดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงกลาโหม โดยการประดับยศในครั้งนี้สันนิษฐานว่าเป็นไปเพื่อสนองความดีความชอบให้แก่นายทหารและตำรวจจากผลของสงคราม ที่ทำให้เราได้เห็นภาพของข้าราชการคนสำคัญในฝ่ายนี้หลายคนที่ยังคงมีบทบาทต่อมาในช่วงที่นายพลตรีหลวงพิบูลสงครามกลับมาเป็นนายกรัฐมนตรีครั้งที่ 2 ทั้งยังมีภาพการรับประทานอาหารร่วมกันหลังพิธีประดับยศระหว่างนายพลตรีหลวงพิบูลสงครามกับนายควง อภัยวงศ์ ในสมัยที่ยังอยู่ฟากฝั่งเดียวกัน แต่นอกเหนือไปจากนั้นภาพยนตร์เรื่องนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จในแบบฉบับของรัฐทหารที่ยศถาบรรดาศักดิ์คือค่านิยมสำคัญและต้องถูกนำเสนอโดยใช้ภาพยนตร์เป็นเครื่องมือ


<<คลิกชมภาพยนตร์>>


ภารกิจจอมพล ป. ปี 2498




ฟิล์ม 16 มม. / สี / เงียบ

ความยาว: 42.58 นาที 

ปีสร้าง:  2498

ผู้สร้าง: [กรมประชาสัมพันธ์]

ผู้บริจาค: กรมประชาสัมพันธ์



ภาพยนตร์เรื่องนี้บันทึกเหตุการณ์ตรวจราชการจังหวัดภาคใต้ของจอมพล แปลก พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรีและท่านผู้หญิงละเอียด พิบูลสงคราม โดยเริ่มจากการลงเรือข้ามฟากไปยังจังหวัดภูเก็ต จากนั้นเดินทางต่อไปที่จังหวัดตรังเปิดแพรคลุมป้ายชื่อสมาคมส่งเสริมวัฒนธรรมหญิง ต่อจากนั้นเดินทางต่อไปยังอำเภอกันตังเยี่ยมด่านศุลกากรกันตัง แล้วไปวางพวงมาลาอนุสาวรีย์พระยารัษฎานุประดิษฐ์ฯ (คอซิมบี้ ณ ระนอง) อดีตเจ้าเมืองตรัง ออกเดินทางต่อไปยังจังหวัดสตูล และเดินทางไปเป็นประธานในพิธีเปิดอาคารที่ว่าการภาค 9 ศาลากลางจังหวัดสงขลา มี พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์ อธิบดีกรมตำรวจร่วมในพิธีด้วย จากนั้นโดยสารรถไฟไปที่สถานีรถไฟเทพาแล้วเดินทางต่อไปยังอำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานีเยี่ยมเยียนบ้านเรือนราษฎร แล้วเดินทางไปยังจังหวัดนราธิวาสเยี่ยมสุเหร่า ผู้แทนชาวมุสลิมมอบของที่ระลึกแก่นายกรัฐมนตรีแล้วเดินทางไปชมบริเวณชายหาดและแม่น้ำบางนรา ก่อนเดินทางโดยรถไฟไปถึงสถานีรถไฟสุไหง-โกลก แวะทักทายกับประชาชนที่มารอต้อนรับ โดยตลอดการเดินทางช่วงที่ใช้รถยนต์ จอมพล แปลกเป็นผู้ขับรถเก๋งสีเขียวด้วยตนเอง


<<คลิกชมภาพยนตร์>>



[นายกพบประชาชน]




ฟิล์ม 16 มม. / ขาวดำ / เงียบ

ความยาว: 5.30 นาที 

ปีสร้าง: [2498-2500]

ผู้สร้าง: ไม่ปรากฏ

ผู้บริจาค: เรืองยศ พิบูลสงคราม



ปี 2498 นายกรัฐมนตรี จอมพล แปลก พิบูลสงครามเดินทางไป 17 ประเทศรอบโลกโดยเฉพาะยุโรปและสหรัฐอเมริกาแล้วรู้สึกประทับใจในการปกครองแบบรัฐสภาที่มีความเป็นประชาธิปไตยในโลกเสรี อีกทั้งแรงสนับสนุนจากประชาชนในระบอบประชาธิปไตยมีความสำคัญต่อการดำรงเสถียรภาพทางการเมืองในช่วงเวลานั้นที่อำนาจทางการเมืองจากทั้งทหารและตำรวจมีอยู่สูง จึงหันมาดำเนินนโยบายเปิดกว้างทางการเมืองมากขึ้น เช่น การออกพระราชบัญญัติพรรคการเมือง 2498 ซึ่งเป็นกฎหมายฉบับแรกที่ให้มีการจัดตั้งพรรคการเมืองได้โดยตรง, การเปิดให้รัฐบาลพบผู้สื่อข่าวเป็นประจำเพื่อสื่อสารเรื่องการบริหารบ้านเมือง, ให้มีการไฮด์ปาร์คที่สนามหลวงเพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนแสดงความคิดเห็นทางการเมือง และให้กลุ่มประชาชนเข้าพบที่ทำเนียบรัฐบาลหรือที่ทำการของรัฐสภา ไม่ว่าจะเป็นกลุ่มกรรมกรหรือกลุ่มที่มีผู้จัดตั้งอื่น ๆ ภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นบันทึกเหตุการณ์นายกรัฐมนตรี จอมพล แปลก พบประชาชนครั้งหนึ่ง โดยเริ่มจากภาพรถบรรทุกเล็กที่มีคนโดยสารจำนวนมากจอดเรียงเป็นทิวแถว ก่อนจะเดินทางมาที่พระที่นั่งอนันตสมาคมซึ่งในขณะนั้นใช้เป็นที่ทำการรัฐสภา เมื่อมาถึงประชาชนล้อมวงกันรับประทานอาหารบริเวณสนามหญ้าหน้าอาคารพระที่นั่ง ต่อจากนั้นนายกรัฐมนตรี จอมพล แปลกได้ลงบันไดมาสนทนากับกลุ่มผู้มาชุมนุมบริเวณหน้าบันไดและสนามหญ้าอย่างใกล้ชิด โดยไม่ปรากฏเนื้อหาหรือสัญลักษณ์แสดงการเรียกร้องใด ๆ ก่อนที่ฝูงชนจะเดินทางกลับด้วยความสงบเรียบร้อย



ท่านบวช Ordination




ฟิล์ม 16 มม. / สี, ขาวดำ / เงียบ

ความยาว: 11.46 นาที 

ปีสร้าง: 2503

ผู้สร้าง:  ไม่ปรากฏ

ผู้บริจาค: เรืองยศ พิบูลสงคราม


ช่วงต้นของภาพยนตร์จะเป็นบันทึกการเดินทางตามเส้นทางสังเวชนียสถานของจอมพล แปลก พิบูลสงครามและบุคคลในครอบครัว ส่วนในช่วงหลังจะเป็นเหตุการณ์ที่จอมพล แปลก พิบูลสงครามเข้ารับการอุปสมบทที่วัดไทยพุทธคยาในปี 2503  ก่อนจะกลับไปพำนักที่ญี่ปุ่นเป็นการถาวรจนวาระสุดท้ายของชีวิต โดยการเดินทางตามรอยสังเวชนียสถาน เริ่มจากสถานที่ประสูติของพระพุทธเจ้า ลุมพินีวัน คณะเดินทางสักการะเสาหินพระเจ้าอโศกมหาราช จะปรากฏวิหารมายาเทวีหลังเก่าซึ่งถูกบูรณะและเปลี่ยนรูปทรงไปแล้วในปัจจุบัน จากนั้นเดินทางต่อไปยังกุสินารา สถานที่เสด็จดับขันธปรินิพพาน จากนั้นจึงเป็นพุทธคยา สถานที่ตรัสรู้ และพาราณสีซึ่งเป็นตำบลที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนา ตามลำดับ จากนั้นคณะเดินทางได้โดยสารรถไฟและล่องเรือไปตามแม่น้ำ ก่อนไปชมป้อมแดง เมืองเดลีเก่า ส่วนในช่วงหลังของภาพยนตร์จะปรากฏวัดพุทธคยาที่เริ่มก่อสร้างตั้งแต่ปี 2500 ในความรับผิดชอบของรัฐบาลจอมพล แปลกเพิ่งจะแล้วเสร็จการก่อสร้างขั้นต้น จอมพล แปลก พิบูลสงครามได้ปลงผม นุ่งห่มด้วยเครื่องแต่งกายสีขาว และเข้าอุปสมบทในวันที่ 3 สิงหาคม รวมเวลาที่อยู่ในเพศบรรพชิต 24 วันและถือเป็นการบวชพระ (อุปสมบท) ครั้งแรกของวัดไทยพุทธคยาด้วย


หมายเหตุ: ข้อมูลและชื่อภาพยนตร์ที่อยู่ใน […] เป็นข้อมูลที่หอภาพยนตร์สันนิษฐานขึ้น และเป็นชื่อที่ตั้งขึ้นใหม่ เนื่องจากยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนและยังไม่สามารถระบุชื่อเรื่องเดิมได้

เมื่อภาพยนตร์ยังให้เกิดปัญญาเป็นวาระของโลก

25 ม.ค. 64  บทความ

ชวนอ่าน "อำนาจภาพยนตร์ในอนาคต" บทนำของหนังสือพิมพ์รายวัน “พิมพ์ไทย” เมื่อ 95 ปีมาแล้ว รายงานถึงการจัดประชุมผู้แทนจากนานาประเทศถึง 30 ประเทศ ที่กรุงปาร...

อ่านรายละเอียด

พลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโ...

23 ม.ค. 64  บทความ

พระประวัติของ พลเอก พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน ผู้ทรงมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ภาพยนตร์สยาม ทั้งในฐานะนักถ่ายภาพยนตร์สมัครเล่น และผู...

อ่านรายละเอียด

ช่างถ่ายภาพยนตร์จงอางศึก พันเอก ทวี วุฒิยานัน...

18 ม.ค. 64  บทความ

เรื่องราวของ พันเอก ทวี วุฒิยานันท์ ผู้ถ่ายภาพยนตร์เหตุการณ์การรบสงครามต่าง ๆ ของทหารไทย (โดยร่วมกับ พันเอก สมจรง สิงหเสนี) ในยุคของการต่อสู้กับคอมมิว...

อ่านรายละเอียด

วัยระเริง: ปลดแอกการศึกษาไทยในแบบฉบับ เปี๊ยก...

16 ม.ค. 64  บทความ

สำรวจทัศนะของ เปี๊ยก โปสเตอร์ ผู้กำกับชั้นครู ผู้เคยตั้งคำถามต่อระบบการศึกษาไทย และถ่ายทอดลงไปใน “วัยระเริง” หนังวัยรุ่นเพลงร็อกเรื่องดัง ที่ได้รับการ...

อ่านรายละเอียด

15 นายกรัฐมนตรีไทยในคอลเลกชันหอภาพยนตร์ (ตอนท...

11 ม.ค. 64  บทความ

ปฐมบทภาพยนตร์ที่เกี่ยวข้องกับนายกรัฐมนตรีไทยที่หอภาพยนตร์อนุรักษ์ไว้ เป็นบันทึกประวัติศาสตร์การเมืองผ่านภาพเคลื่อนไหวของบุคคลสำคัญที่กำหนดทิศทางของประ...

อ่านรายละเอียด

ความท้าทายของงานจดหมายเหตุในโลกที่ไม่มีวันเหม...

5 ม.ค. 64  บทความ

เมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2563 ซึ่งตรงกับวันวันมรดกโสตทัศน์โลก (World Day for Audiovisual Heritage) ) และภาคีหน่วยงานด้านจดหมายเหตุในประเทศไทย ได้ร่วมกันจ...

อ่านรายละเอียด