ภาพยนตร์สยาม นิตยสารภาพยนตร์เล่มแรกของไทย

ในยุคสมัยที่สิ่งพิมพ์และนิตยสารภาพยนตร์ไม่รุ่งเรืองเหมือนแต่ก่อนด้วยความเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี เราย้อนไปดู “ภาพยนตร์สยาม” นิตยสารภาพยนตร์ฉบับแรกที่มีการตีพิมพ์ในประเทศไทย ซึ่งออกวางจำหน่ายครั้งแรกเมื่อ ปี พ.ศ. 2465 และสร้างความบันเทิงให้แก่แฟนภาพยนตร์ในเมืองไทยยุคแรก ๆ  ตลอดระยะเวลา 3 ปี 

-------------- 


โดย วิมลิน มีศิริ

*ปรับปรุงเนื้อหาจากฉบับที่เผยแพร่ลงในจดหมายข่าวหอภาพยนตร์ ฉบับที่ 8 มีนาคม – เมษายน พ.ศ 2555



ทำความรู้จักทักทายกับภาพยนตร์สยาม



ภาพ : นิตยสารภาพยนตร์สยาม เล่มที่ 15 ปี 2 วันที่ 13 กรกฎาคม 2466

จากปีพุทธศักราช 2440 จนถึงปัจจุบันเป็นเวลา 123 ปี ของประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ในประเทศไทย และมีลำดับเหตุการณ์หนึ่งที่ต้องบันทึกไว้ คือ “ภาพยนตร์สยาม” นิตยสารด้านภาพยนตร์ฉบับแรกของไทยได้วางจำหน่ายฉบับปฐมฤกษ์ เมื่อวันเสาร์แรกของเดือนเมษายน พุทธศักราช 2465  และออกจำหน่ายทุกวันเสาร์ ในราคาเล่มละ 30 สตางค์ เจ้าของ คือ นายเซียวซองอ๊วน สีบุญเรือง แห่งสยามภาพยนตร์บริษัท ซึ่งบริษัทนี้เป็นราชาธุรกิจโรงภาพยนตร์ของยุคนั้น มีโรงภาพยนตร์ในเครือมากมาย ครอบคลุมทั้งพื้นที่กรุงเทพฯ และจังหวัดต่าง ๆ ทั่วประเทศ อีกทั้งการสั่งซื้อภาพยนตร์เกือบทั้งประเทศแต่เพียงผู้เดียว เพื่อเข้าฉายโรงภาพยนตร์ในเครือของสยามภาพยนตร์บริษัท รวมถึงนิตยสารภาพยนตร์สยามมีการบอกรับสมาชิก อัตราค่ารับนิตยสาร 1 ปี 12 บาท /  6 เดือน 7 บาท / 3 เดือน 4 บาท สำหรับในยุคต้นของนิตยสารเล่มนี้ ผู้ที่เป็นบรรณาธิการคนแรกของภาพยนตร์สยาม คือ นายหอม นิลรัตน์ ณ อยุธยา ตั้งแต่เล่ม 1 ถึง เล่ม 40 หลังจากนั้น นายต่วน ยาวะประภาษ ทำหน้าที่เป็นบรรณาธิการ จนถึงเล่ม 35 ปีที่ 3 พุทธศักราช 2467 ซึ่งภาพยนตร์สยาม สร้างความบันเทิงให้วงการภาพยนตร์ โดยวางจำหน่ายเป็นระยะเวลา 3 ปี จนกระทั่งปิดฉากการพิมพ์และวางจำหน่ายชื่อนิตยสารเล่มนี้ แต่เรื่องราวของภาพยนตร์สยามยังไม่จบ เพราะเราจะเปิดนิตยสารภาพยนตร์เล่มนี้อ่านด้วยกัน


เปิดเล่ม “ภาพยนตร์สยาม”




รูปเล่มภายนอกของภาพยนตร์สยาม หน้าปกพิมพ์ด้วยกระดาษอาร์ตพิมพ์สี เนื้อในเป็นกระดาษปอนด์ โดยหน้าปกมักเป็นดาราภาพยนตร์ดาวเด่นในช่วงเวลานั้น ยกตัวอย่าง  นางสาวสุวรรณ ภาพยนตร์ไทยเรื่องแรกที่แสดงโดยคนไทย ได้แก่ นางเอก แสดงโดย นางสาวเสงี่ยม นาวีเสถียร/ พระเอก แสดงโดย ขุนรามภรตศาสตร์ / ดาวร้าย แสดงโดย หลวงภรตกรรมโกศล บุคคลทั้ง 3 ท่านล้วนได้ขึ้นปกภาพยนตร์สยามมาแล้วทั้งสิ้น เช่น ขุนรามภรตศาสตร์ ขึ้นปกหน้าเมื่อ เล่ม 15 ปีที่ 2 วันที่ 13 กรกฎาคม พุทธศักราช 2466 เป็นต้น และเมื่อเปิดเข้าไปภายในเล่มของภาพยนตร์สยาม ประกอบไปด้วย การโฆษณาสินค้า บริษัท ห้างร้าน ซึ่งบางองค์กรยังเป็นที่รู้จักและมีชื่อเสียงจนกระทั่งในปัจจุบันนี้ ส่วนข้อเขียนอื่น ๆ ได้แก่ โปรแกรมการฉายภาพยนตร์ จะแจ้งรายละเอียดเกี่ยวกับการฉายภาพยนตร์ เช่น โรงหนังนางเลิ้ง ค่าดู 15 ส.ต.คืนวันเสาร์ที่ 1 ถึง อาทิตย์ที่ 2  ทแกล้วทหาร 3 เกลอ ตอน 11  4 ม้วน  ตลกปาเต๊ะ 1 ม้วน  ตำราไอพิษ ตอน 17-18  4 ม้วน ฯลฯ เป็นต้น นอกเหนือจากข้อเขียนที่กล่าวข้างต้น ยังมีเรื่องราว ประวัติดารา ข่าวความเคลื่อนไหวของดาราดัง เรื่องย่อภาพยนตร์ที่กำลังฉาย และหากเป็นภาพยนตร์ที่โด่งดัง จะตีพิมพ์เป็นตอน ๆ ต่อเนื่องจนจบ





การตั้งคำถามเพื่อให้ผู้อ่านส่งคำตอบชิงรางวัล การตอบจดหมายจากผู้อ่าน บทความด้านภาพยนตร์ เช่น วิธีภาพยนตร์พลิกแพลง เขียนโดย มัลลิกา ตีพิมพ์เป็นบท ๆ ต่อเนื่องกันในแต่ละเล่ม เช่น บทที่ 3 : ภาพบุตรฝาแฝด เขียนลงในเล่ม 14 ปีที่ 1 วันที่ 3 กรกฎาคม พุทธศักราช 2465 บทความนี้กล่าวถึงเทคนิควิธีการถ่ายทำภาพยนตร์ที่นักแสดงต้องแสดงเป็นฝาแฝดนั้น มีวิธีการถ่ายทำภาพยนตร์อย่างไร ไม่เพียงแต่จะมีเรื่องราวเกี่ยวกับภาพยนตร์ที่เขียนเป็นร้อยแก้วเท่านั้น ยังมีการเขียนคำประพันธ์จำพวก โคลง ฉันท์ กาพย์กลอน ดังตัวอย่างของบทประพันธ์ชื่อ ดาวแห่งสยาม เขียนโดย นายแคลง คงไผท เล่มที่ 1 ปี 3 พุทธศักราช 2467 หน้า 58 บทประพันธ์ทั้งหน้ากระดาษนั้นกล่าวถึงนางสาวเสงี่ยม นาวีเสถียร นางเอกภาพยนตร์คนแรกของไทยและมีรูปประกอบ ซึ่งข้อความบางส่วนของบทประพันธ์ กล่าวว่า 


อ้า! ดินแลฟ้าอากาส ประสาทสิ่งแรกแปลกหลาย ณ เบื้องบูรพาพราวพราย คือดาราฉายฉาดดวง ประเดิมเริ่มรังสรรค์สฤษดิ์ ร่วมแสงประสิทธิ์โชนช่วง มอบแด่สยามงามปวง ประเทศเขตห้วงแห่งบูรพ์ ห่อนมีดวงใดทันเท่า เกิดเก่าเกิดใหม่มอดสูญ แสงเรือเจือหมองมากมูล พูลแสงดวงเด่นโดยดาว เดียวแห่งแหล่งไทยประเทศ สุกใสในเขตหนหาว เปนเครื่องประดับวับวาว แห่งชาวชนไทยทั่วกัน ฯ 


อีกคอลัมน์หนึ่งที่น่าสนใจ คือ “ภาพยนตร์สยามปาลิเมนต์” เป็นพื้นที่ให้ผู้อ่านได้เขียนจดหมายมาแสดงทรรศนะต่าง  ๆ ตัวอย่างเช่น ความคิดเห็นบางส่วนในคอลัมน์ดังกล่าวของ เล่ม 8 ปีที่ 2 วันที่ 25 พฤษภาคม พุทธศักราช 2466  โดยผู้เขียนจดหมายฉบับนี้ใช้นามแฝงว่า ราชวงศ์ บะหมี่แห้ง


ค้านความเห็น ม้วยเซ็ก (ในเล่ม 7 ปีที่ 2)


“ตั้งแต่เห็นพแนกปาลิเมนต์ได้อุบัติขึ้นมาในหนังสือภาพยนตร์สยาม ข้าพเจ้ายังไม่เคยเขียนจดหมายมาออกความเห็นอะไรกับเขาเลย แต่เมื่อข้าพเจ้าได้มาอ่านความเห็นของม้วยเซ็กในภาพยนตร์สยามเล่มที่ 7 ปีที่สองนี้ ทำให้ข้าพเจ้าออกคลื่นไส้ อย่างพิลึก หนแรกข้าพเจ้าก็หมายว่าจะปล่อยให้ไปเลยตามเลย แต่นี่ม้วยเซ็กยังแถมว่า ถ้าใครไม่เห็นพ้องด้วยก็เชิญตอบทันที เมื่อได้โอกาสเช่นนี้แล้วที่ไหนข้าพเจ้าจะปล่อยให้หลุดมือไปได้ 

ความเห็นของม้วยเซ็กมีความว่า “เขาได้ดูภาพยนตร์เรื่อง ชัยชนะของเปียร์ ซึ่งสแดงโดยแฟรงเมโยแลบาบาราเบดฟอร์ดที่โรงหนังพัฒนากร แลบาบาราเบดฟอร์ดนั้นสวยแลยั่วยวนมากจนเล่นเอาปอดลอย ผู้ดูบางคนถึงกับดูดปากเจียบๆ ก็มี แลคนแก่ก็ต้องร้องอึ้ม น้ำหมากหยด สิ่งเหล่านี้เปนไปไม่ได้เพราะคืนที่

ฉายเรื่องนี้ข้าพเจ้าก็ได้ไปดู แลไม่ได้ยินใครดูดปากเจียบ ๆ เลย เพราะพวกที่ดูกันนั้นไม่เซ่อพอที่จะกระทำอย่างนั้น...........................”




เมื่อผู้อ่านได้รู้จักกับภาพยนตร์สยามแล้ว ผู้ใช้บริการสามารถใช้บริการหนังสือเล่มนี้ได้อย่างไร....ไปรู้วิธีการให้บริการ


ภาพยนตร์สยาม : การให้บริการกรุนิตยสารหายาก


หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ได้จัดกรุนิตยสารหายากชุดนี้ ให้ผู้ใช้บริการทุกท่านอ่านได้ฟรีไม่มีค่าใช้จ่าย ณ ห้องสมุดและโสตทัศนสถาน เชิด ทรงศรี โดยผู้ใช้บริการแจ้งให้เจ้าหน้าที่ประจำห้องสมุดฯ ทราบถึงวัตถุประสงค์เท่านั้น แล้วผู้ใช้บริการจะได้อ่านนิตยสารชุดนี้ได้อย่างครบอรรถรส 


ในช่วงนี้ ห้องสมุดและโสตทัศนสถาน เชิด ทรงศรี ยังคงปิดให้บริการเนื่องด้วยสถานการณ์การแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ 2019  เมื่อสถานการณ์กลับมาเป็นปรกติห้องสมุดฯ จะกลับมาเปิดให้บริการทุกวันจันทร์-ศุกร์ เวลา 9.00–17.00 น. เว้นวันหยุดราชการ เพื่อความสะดวกผู้ใช้บริการสามารถนัดหมายล่วงหน้าที่เบอร์โทรศัพท์ 02 482 2014 ต่อ 104 หรือ 121 เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบและจัดเตรียมข้อมูลให้กับท่านในวันที่ท่านมาใช้บริการ


เปิดห้องผู้จัดการโรงหนังอลังการ อ่านชีวิต เนย...

4 มิ.ย. 63  บทความ

เรื่องราวชีวิตอันเข้มข้นของ เนย วรรณงาม คนภาพยนตร์ 5 แผ่นดิน ผู้ยืนหยัดต่อสู้อยู่ในธุรกิจโรงภาพยนตร์แบบเก่า ซึ่งไต่เต้าขึ้นมาจากช่างเขียนป้ายโฆษณา จนก...

อ่านรายละเอียด

จาก ปยุต เงากระจ่าง ถึง เสน่ห์ คล้ายเคลื่อน ผ...

27 พ.ค. 63  บทความ

ประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ไทยบันทึกไว้ว่า ปยุต เงากระจ่าง เป็นผู้สร้างสรรค์ภาพการ์ตูนเคลื่อนไหว หรือ “หนังการ์ตูน” ได้สำเร็จเป็นคนแรกของไทย ด้วยผลงานเรื่อง...

อ่านรายละเอียด

เชิด ทรงศรี ที่ลืมไม่ลง

20 พ.ค. 63  บทความ

ความทรงจำอันงดงามจาก สิทธิรักษ์ ตุลาพิทักษ์ นักวิจารณ์ภาพยนตร์ ที่มีต่อ เชิด ทรงศรี ผู้กำกับหนังไทยผู้เป็นที่รักของผู้คนทุกรุ่นและทุกวงการ----------โด...

อ่านรายละเอียด

ชีวิตหลังภาพยนตร์ของนักแสดงสามัญชนใน ทองปาน

22 พ.ค. 63  บทความ

 เรื่องราวของชาวบ้านชายหญิง 2 คน ที่ได้มาแสดงภาพยนตร์อันเกิดจากความร่วมมือของปัญญาชนยุคหลัง 14 ตุลา เรื่อง “ทองปาน” ซึ่งไม่เพียงแต่จะกลายเป็นหนัง...

อ่านรายละเอียด

ครบรอบ 10 ปี ลุงบุญมีระลึกชาติ

14 พ.ค. 63  บทความ

ช่วงสัปดาห์นี้เมื่อ 10 ปีที่แล้ว เทศกาลเมืองคานส์ต้อนรับหนังไทย “ลุงบุญมีระลึกชาติ” หนังเล็กนอกสายตาที่สุดท้ายคว้ารางวัลปาล์มทอง สร้างประวัติศาตร์หน้า...

อ่านรายละเอียด

โรคระบาดในภาพยนตร์

5 พ.ค. 63  บทความ

ในช่วงเวลาที่โควิด-19 ยังอยู่กับสังคมไทย ร่วมย้อนชมเรื่องราวของโรคระบาดต่าง ๆ ในอดีต ผ่านภาพยนตร์ที่หอภาพยนตร์อนุรักษ์ไว้----------โดย ฝ่ายอนุรักษ์&nb...

อ่านรายละเอียด