ฟิล์ม 16 มม. / ขาวดำและสี / เงียบและเสียง / ความยาวรวมราว 22 ชั่วโมง
ปีสร้าง [พ.ศ. 2490-2530]
ผู้สร้าง บุญส่ง เลขะกุล
“เมื่อผมละสายตาจากปืนมากเท่าไร ก็ยิ่งเห็นความมหัศจรรย์ของสิ่งมีชีวิตในธรรมชาติมากเท่านั้น มันขยายมุมมองและความสนใจไปอีกมากมาย จากที่เคยอยู่แค่ในประเทศ ก็ขยายไปครอบคลุมทั่วทั้งโลก จากไทย ไปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินเดีย แอฟริกา และอเมริกา..”
นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล (พ.ศ. 2450-2535) คือบิดาแห่งการอนุรักษ์ของประเทศไทย (ไม่ใช่เพียงอนุรักษ์ธรรมชาติ แต่รวมถึงสิ่งแวดล้อม สังคมและวัฒนธรรมด้วย) เกิดที่จังหวัดสงขลา บิดาเป็นพ่อค้า เมื่อจบมัธยมหกที่โรงเรียนเบญจมราชูทิศ นครศรีธรรมราช ได้เข้ามาเรียนต่อมัธยม 7-8 ที่โรงเรียนวัดเบญจมบพิตร กรุงเทพฯ แล้วเรียนต่อคณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จบเป็นนายแพทย์เมื่อปี พ.ศ. 2476 รับราชการเป็นแพทย์ที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ 2 ปี จึงลาออกมาตั้งคลินิกหรือสถานพยาบาลของตนเองชื่อ สหการแพทย์ เป็นสถานพยาบาลเอกชนที่มีแพทย์เฉพาะทางรับรักษาผู้ป่วยและผลิตยาสามัญประจำบ้านจำหน่าย
นายแพทย์บุญส่ง ชอบการเดินป่าตั้งค่ายค้างแรมในป่าตั้งแต่ครั้งเป็นเด็กนักเรียนลูกเสือ เมื่อทำงานเป็นแพทย์แล้ว ยังกลายเป็นนักนิยมการเข้าป่าเพื่อเรียนรู้ธรรมชาติและล่าสัตว์ป่าเป็นกีฬา ได้สะสมซากสัตว์นานาชนิดสำหรับการศึกษา หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ท่านตระหนักว่าการเข้าป่าล่าสัตว์แบบกีฬาได้แปรเปลี่ยนไปอย่างเลวร้าย เป็นการฆ่าล้างผลาญอย่างไม่มีสำนึก หลังสงครามบ้านเมืองเข้าสู่การฟื้นฟู รัฐบาลเร่งรัดการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม การค้า การอุตสาหกรรม การสร้างถนนหนทาง การบุกรุกป่าเป็นพื้นที่ทำกิน ป่าที่มีอยู่ร้อยละ 60 ของประเทศลดลงอย่างรวดเร็ว หลังสงครามมีอาวุธปืนสงครามออกจำหน่ายในตลาดมืดอย่างแพร่หลายหาง่าย รถบรรทุกและจิ๊ปทหารก็ถูกดัดแปลงนำออกขายราคาไม่สูง เกิดนักนิยมบุกป่าล่าสัตว์เพิ่มมากขึ้น เพราะเดินทางเข้าไปง่ายดาย ในขณะที่สมัยก่อนต้องเดินเท้าและใช้เกวียน นักล่าสมัยใหม่ใช้รถจิ๊ปและโคมไฟฉายส่องสัตว์ในยามกลางคืนเพื่อเลือกยิงอย่างง่ายดายและไม่เลือกประเภท บ้างก็ใช้ปืนกลกราดยิงสัตว์ทั้งฝูง

หมอบุญส่งเศร้าใจว่าสภาพการณ์เช่นนี้เป็นอันตรายต่อทรัพยากรธรรมชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืชของประเทศ เสี่ยงที่จะสูญเสียและสูญพันธุ์ คุณหมอและมิตรสหายของท่านจึงจัดตั้ง นิยมไพรสมาคม ขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2496 โดยใช้บ้านของท่านเองเป็นที่ทำการ เพื่อทำงานรณรงค์ให้ความรู้แก่สังคมไทยเรื่องการอนุรักษ์ธรรมชาติ สมาคมได้ออกวารสารนิยมไพร และนิยมไพร ฉบับเยาวชน เพื่อเผยแพร่ความรู้ความเข้าใจเรื่องธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม ชีวิตสัตว์ต่าง ๆ ปลูกฝังความรักธรรมชาติและสัตว์ซึ่งเป็นเพื่อนร่วมโลกของเรา และวัตถุประสงค์สำคัญของสมาคมคือดำเนินการเรียกร้องต่อรัฐสภาและรัฐบาลให้ออกกฎหมายปกป้องคุ้มครองมิให้สัตว์ป่าและป่าถูกทำลายอย่างรู้เท่าไม่ถึงการณ์ แต่แรก ๆ ไม่ประสบความสำเร็จ เพราะคนทั่วไปยังมองว่าท่านเป็นนักล่าสัตว์ จะหวงป่าและสัตว์ป่าไว้ให้พวกตนเอง การเรียกร้องนี้ยังไปขัดผลประโยชน์พวกพ่อค้าสัตว์ป่าและค้าไม้และทรัพยากรธรรมชาติอื่น ๆ ท่านจึงเกิดความรู้สึกผิดบาปและตั้งใจว่าจะทำงานรณรงค์ต่อไปเพื่อลบความรู้สึกผิดนี้
ต่อมา นิยมไพรสมาคม ซึ่งหมอบุญส่งเป็นเลขาธิการ ได้เข้าพบนายกรัฐมนตรี จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในยุคเผด็จการ โน้มน้าวให้รัฐบาลมองเห็นความจำเป็นของการอนุรักษ์ป่าและสัตว์ป่า เสนอให้มีกฎหมายคุ้มครองสัตว์ป่าและตั้งอุทยานแห่งชาติ จนเกิดพระราช-บัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า เมื่อปี พ.ศ. 2503 และในที่สุดก็มีการประกาศอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทย เมื่อปี พ.ศ. 2504
แต่การรณรงค์ให้สังคมไทยเรียนรู้เรื่องการอนุรักษ์ยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่คุณหมอต้องทำต่อไป ด้วยการเขียนบทความลงหนังสือพิมพ์ การแต่งหนังสือ การออกวารสาร การออกรายการวิทยุ การจัดรายการโทรทัศน์ การเดินสายบรรยายให้ความรู้ตามสถานศึกษา ทำให้เกิดกระแสการอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมขึ้นในสังคมไทยในช่วงปี พ.ศ. 2500-2515

นอกจากเป็นแพทย์โดยอาชีพแล้ว หมอบุญส่งยังมีความสามารถในการสตัฟฟ์สัตว์ การจัดคลังเก็บสะสมตัวอย่างสัตว์ การวาดรูปสัตว์และพืช การถ่ายรูป การถ่ายภาพยนตร์ และท่านยังมีความสามารถในการแต่งหนังสือ การปาฐกถา การบรรยาย ท่านได้ใช้ความสามารถเหล่านี้ในการสร้างงานเพื่อให้ความรู้แก่สังคมเรื่องการอนุรักษ์ เช่น ได้แต่งหนังสือ “ธรรมชาตินานาสัตว์” หนังสือ “ชีวิตของฉันลูกกระทิง” “คู่มือดูผีเสื้อในเมืองไทย” “คู่มือสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในเมืองไทย” และเล่มที่สำคัญคือ “คู่มือดูนกเมืองไทย Bird Guide of Thailand”
หมอบุญส่งสนใจการถ่ายรูป ท่านมีอุปกรณ์ถ่ายภาพอย่างดีและทำห้องมืดล้างอัดขยายภาพด้วยตนเอง ได้ถ่ายรูปป่า สัตว์ป่าและพันธุ์พืชในป่าเป็นจำนวนมาก เช่นเดียวกับความสนใจในการถ่ายทำภาพยนตร์ นับว่าเป็นนักถ่ายทำภาพยนตร์ชั้นนำคนหนึ่งของประเทศ ในฐานะนักถ่ายทำภาพยนตร์สมัครเล่น ท่านได้ถ่ายทำภาพยนตร์เล่นในบ้านหรือในครอบครัว ที่เรียกว่าหนังบ้าน ได้บันทึกกิจกรรมในบ้านและสังคม เช่น การพักผ่อนไปเที่ยวกับครอบครัว การไปงานสังคม งานบุญงานบวช ในฐานะอาชีพแพทย์และเจ้าของกิจการสถานพยาบาล ท่านได้จัดทำภาพยนตร์เพื่อโฆษณาบริการและสินค้ายาของท่านเอง ได้จัดให้มีรถหน่วยหนังขายยานำภาพยนตร์บันเทิงและโฆษณาสินค้าของท่านออกเดินสายไปตามจังหวัดต่าง ๆ แข่งขันการตลาดกับห้างขายยาอื่น ๆ ในยุคสมัยนั้น และในฐานะนักนิยมไพร ท่านใช้กล้องถ่ายภาพยนตร์บันทึกป่าและสัตว์ป่าและพันธุ์พืชไม่ใช่แต่ป่าในประเทศไทย แต่ขยายไปถึงป่าในประเทศเพื่อนบ้าน โดยเฉพาะการถ่ายภาพยนตร์เกี่ยวกับป่าและสัตว์ป่านี้ หมอบุญส่งได้รับทุนสนับสนุนจากบริษัทเอกชนให้ท่านเดินทางไปบุกป่าแอฟริกาเพื่อถ่ายทำภาพยนตร์เป็นรายการสารคดีออกเผยแพร่ประจำทางโทรทัศน์ และที่สำคัญในฐานะนักอนุรักษ์ ท่านได้สร้างภาพยนตร์สารคดีเพื่อฉายรณรงค์ให้ความรู้แก่ประชาชนและเยาวชน นักเรียน นักศึกษา นอกเหนือไปจากการเขียนบทความ แต่งหนังสือ ปาฐกถาและบรรยายตามที่ต่าง ๆ จนเกิดกระแส โดยเฉพาะการเกิดคำว่าการอนุรักษ์ธรรมชาติขึ้นในภาษาไทย
เมื่อหมอบุญส่งถึงแก่กรรมในปี พ.ศ. 2535 แล้ว ต่อมาปี พ.ศ. 2538 นางสุภาพ เลขะกุล ภรรยาและลูก ๆ ได้พิจารณามอบฟิล์มภาพยนตร์ทั้งหมดของท่านแก่หอภาพยนตร์แห่งชาติ เพื่อเก็บรักษาเป็นสมบัติของชาติและอนุรักษ์เป็นมรดกภาพยนตร์ของชาติให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาค้นคว้าและใช้ประโยชน์สืบไป

กรุภาพยนตร์ของ นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล ที่หอภาพยนตร์ได้รับมอบ ทั้งหมดเป็นฟิล์มภาพยนตร์ขนาด 16 มม. มีทั้งฟิล์มขาวดำ และ สี และเป็นฟิล์มระบบรีเวอร์ซัล ซึ่งอาจใช้เป็นทั้งต้นฉบับสำหรับพิมพ์สำเนาและใช้ฉายเผยแพร่โดยตรง เมื่อหอภาพยนตร์ตรวจสอบทำทะเบียนแล้ว พบว่าเป็นฟิล์มจำนวน 170 ม้วนหรือรายการ ความยาวรวมกันประมาณ 50,000 ฟุต กินเวลาฉายรวมกันประมาณ 22 ชั่วโมง
อย่างไรก็ดี เมื่อตรวจสอบเนื้อหาของภาพยนตร์เหล่านี้แล้ว หอภาพยนตร์ได้แบ่งออกเป็น 8 หมวดหรือกลุ่มฟิล์ม
กลุ่มที่ 1 หนังบ้าน ได้แก่กิจกรรมในครอบครัวหรือกิจกรรมสังคมของครอบครัว ซึ่งพบว่ามีน้อยมากเมื่อเทียบกับกลุ่มอื่น ๆ และที่พบก็เป็นกิจกรรมสังคม เช่น การไปงานทอดกฐิน การไปงานทำบุญอายุญาติผู้ใหญ่ การไปเที่ยวทะเลบางแสน การเที่ยวป่าและเที่ยวน้ำตกของครอบครัว
กลุ่มที่ 2 หนังบันทึกงานพิเศษของหมอบุญส่ง มีที่สำคัญเกี่ยวกับการเสด็จพระราชดำเนินของในหลวง ร.9 และสมเด็จพระบรมราชินีนาถ 3 เรื่อง คือ เรื่องรับเสด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมราชินีนาถ เสด็จฯ พระปฐมเจดีย์ นครปฐม เมื่อ 21 กรกฎาคม พ.ศ. 2502 เรื่อง รับเสด็จพระเจ้าอยู่หัวและพระบรมราชินีนาถ ครั้งนำเสด็จอดีตพระเจ้าแผ่นดิน ลีโอโปลด์ที่ 3 แห่งเบลเยี่ยม เสด็จฯ วัดไผ่ล้อมเพื่อทอดพระเนตรนกปากห่าง เมื่อ 10 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2503 และ เรื่อง ร.9 เสด็จฯ งานวันคล้ายวันประสูติ สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระราชินีในรัชกาลที่ 7, เรื่อง พระนางเจ้ารำไพพรรณีที่วังสวนบ้านแก้ว จันทบุรี, เรื่อง พระราชพิธีเสด็จพระราชทานกฐินชลมารค นอกจากนี้ ยังมีหนังบันทึกการแข่งกีฬารักบี้ ซึ่งเข้าใจว่าเป็นกีฬาหนึ่งที่หมอบุญส่งสนใจ
กลุ่มที่ 3 หนังเกี่ยวกับงานอาชีพแพทย์หรือการทำกิจการสหการแพทย์ มี 3 เรื่อง คือ บันทึกการผ่าตัดไส้ติ่ง ซึ่งถ่ายจากปฏิบัติการจริงในห้องผ่าตัด อีก 2 เรื่องเป็นหนังโฆษณาสินค้า เรื่องหนึ่งเป็นหนังโฆษณายาแกสตราไลน์ ซึ่งเป็นยาของสหการแพทย์เอง แก้อาการโรคกระเพาะ หมอบุญส่งถ่ายทำขึ้นเอง ใช้บ้านหรือสำนักงานสหการแพทย์เป็นฉาก จ้างนักแสดงตลกชื่อดัง คือ สมพงษ์ พงษ์มิตร เป็นตัวแสดงนำ แสดงอาการคนเป็นโรคกระเพาะ กินยาแกสตราไลน์ของหมอบุญส่งก็หาย อีกเรื่องหนึ่ง เป็น โฆษณาร้านสาธรเฟอร์นิชิ่ง 2 เรื่อง เรื่องหนึ่งถ่ายที่ร้าน มีสุภาพสตรีนำชมเฟอร์นิเจอร์ต่าง ๆ อีกเรื่องหนึ่ง ถ่ายภายนอกและภายในบ้านหลังหนึ่ง มีสุภาพสตรีคนเดิมนำชมเฟอร์นิเจอร์ที่ตกแต่งภายในห้องต่าง ๆ
กลุ่มที่ 4 เป็นหนังบันทึกกิจกรรมของ นิยมไพรสมาคม บันทึกกิจกรรมต่าง ๆ ของสมาคม เช่น การจัดนำชมและบรรยายที่ทำการสมาคม, การนำนักเรียน นักศึกษาไปศึกษาธรรมชาตินอกสถานที่ เช่น เขาดิน สวนลุม เขาใหญ่ การทำป่าไม้ศรีราชา ป่ากาญจนบุรี, การเข้าพบบุคคลในวงการรัฐบาล, การขึ้นเครื่องบินสำรวจพื้นที่เขาใหญ่ ฯลฯ ในจำนวนนี้ มีอยู่ม้วนหนึ่ง ท่านได้ถ่ายโบราณสถาน ปราสาทหินพิมาย นครราชสีมา ซึ่งเป็นปราสาทหินที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย เป็นการถ่ายเพื่อบันทึกสภาพของปราสาทในเวลาที่ยังมิได้รับการบูรณะ (ก่อน พ.ศ. 2500) น่าสังเกตว่า เป็นภาพยนตร์ที่ถ่ายเกี่ยวกับโบราณคดีและโบราณสถานเพียงม้วนเดียวที่พบในกรุภาพยนตร์ของหมอบุญส่ง
กลุ่มที่ 5 เป็นหนังสารคดีที่ทำขึ้นเพื่อรณรงค์การอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นภาพยนตร์ที่หมอบุญส่งจัดทำขึ้นจากสต็อกฟิล์มต่าง ๆ ที่ท่านถ่ายไว้ และตัดต่อ ทำบทบรรยาย สำหรับบรรยายสดขณะฉายหรือบันทึกเสียงลงเทปไว้เปิด ภาพยนตร์เหล่านี้ เช่น เรื่อง นิยมไพรสมาคม เสนอภาพยนตร์ต่อไปนี้ เพื่อเรียกร้องขอความเป็นธรรมให้สัตว์ป่า, เรื่อง Birds of Thailand, เรื่อง นิยมไพร อนุรักษ์ นิเวศน์
กลุ่มที่ 6 เป็นหนังที่บันทึกภาพเหตุการณ์ต่าง ๆ เกี่ยวกับธรรมชาติ ป่า ทะเล และสัตว์ต่าง ๆ อันเป็นเรื่องที่หมอบุญส่งศึกษาและสั่งสมเป็นข้อมูล กลุ่มนี้เต็มไปด้วยภาพสัตว์ต่าง ๆ นับร้อยนับพันชีวิตที่ถูกเล็งด้วยตาและลั่นไก “ยิง” ด้วยกล้องถ่ายภาพยนตร์ในมือของหมอบุญส่ง เพื่อเก็บลีลาชีวิตนั้นไว้เป็นอมตะให้คนรุ่นหลังได้ศึกษา
กลุ่มที่ 7 ภาพยนตร์เกี่ยวกับธรรมชาติและสัตว์ป่าในต่างประเทศ คือ อินเดีย แอฟริกา ซึ่งหมอบุญส่งได้รับสปอนเซอร์ให้เดินทางไปถ่ายทำเพื่อเผยแพร่เป็นรายการทางโทรทัศน์ เมื่อปี พ.ศ. 2506 ท่านได้บันทึกภูมิประเทศและสัตว์ป่าในวนอุทยานสำคัญของอินเดีย และแอฟริกา ที่เคนยา อูกานดา แทนซาเนีย
กลุ่มที่ 8 ภาพยนตร์ต่างประเทศที่ได้รับมอบหรือซื้อมาเพื่อการศึกษาและเพื่อใช้ในงานรณรงค์ เช่น ภาพยนตร์ The Coronation of Her Majesty Queen Elizabeth II ของ Peak Film Production, Birds of Tokai Central Japan, Wild Cattle of Cambodia, Birds are Interesting ของ Encycropeadia Britanica Films. รัฐเทนเนสซี ของสหรัฐอเมริกา
ภาพยนตร์กรุนายแพทย์ บุญส่ง เลขะกุล มีความสำคัญมิใช่เพียงแต่เป็นผลงานการถ่ายทำภาพยนตร์ของบุคคลซึ่งเป็นบิดาแห่งการอนุรักษ์ของชาติเท่านั้น แต่เนื้อหาในภาพยนตร์นี้ โดยเฉพาะหมวดที่เกี่ยวกับนิยมไพร และสารคดีเพื่อรณรงค์การอนุรักษ์ธรรมชาติ ยังมีค่ามหาศาลในฐานะบันทึกภาพเคลื่อนไหวจากจิตวิญญาณและสายตาของนักนิยมไพรและนักอนุรักษ์ผู้บุกเบิกของชาติ จนอาจขยายความข้อเขียนของท่านที่ว่า
“เมื่อผมละสายตาจากปืน (มาสู่กล้องถ่ายภาพยนตร์) มากเท่าไร ก็ยิ่งเห็นความมหัศจรรย์ของสิ่งมีชีวิตในธรรมชาติมากเท่านั้น มันขยายมุมมองและความสนใจไปอีกมากมาย จากที่เคยอยู่แค่ในประเทศ ก็ขยายไปครอบคลุมทั่วทั้งโลก จากไทย ไปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินเดีย แอฟริกา และอเมริกา..”

หมอบุญส่ง หยุดใช้ปืนส่องสัตว์ เพื่อล่าชีวิต เอาซากมันมาเป็นตัวอย่างศึกษา ท่านได้ล่าวัวป่าควายป่ามาแล้วกว่าสามสิบตัว ล่าช้างมาแล้วสักแปดตัว และสัตว์เล็กน้อยอีกนับพัน แต่เมื่อถึงวันหนึ่งที่ท่านตระหนักว่าสัตว์ร่วมโลกเหล่านั้นกำลังถูกมนุษย์ล่าและป่าซึ่งเป็นบ้านของมันกำลังถูกมนุษย์ทำลายอย่างไม่มีสติ ท่านได้ตัดสินใจวางปืน เปลี่ยนปืนมาเป็นกล้องส่องทางไกลและเป็นกล้องถ่ายภาพยนตร์ เพื่อจารึกภาพชีวิตของมันให้เป็นหลักฐานดุจมีชีวิตชีวานิรันดร์อยู่ในภาพยนตร์โดยไม่ต้องคร่าชีวิตจริงของมันอีกต่อไป และได้ใช้ภาพยนตร์นี้เรียบเรียงขึ้นเป็นบทเรียนสอนสังคมให้ตระหนักในความผิดต่อธรรมชาตินี้